Việc Mongolia khôi phục và tăng cường sử dụng chữ Mông Cổ truyền thống (vertical script) là một lựa chọn mang tính văn hóa – lịch sử nhiều hơn là thuần túy kỹ thuật hay hành chính. Đây là hướng đi có lý do chính đáng, nhưng cũng đầy thách thức.
Trong thế kỷ XX, Mông Cổ từng chuyển sang dùng chữ Cyrillic theo ảnh hưởng của Soviet Union. Việc này giúp nâng cao nhanh tỷ lệ biết chữ, hiện đại hóa giáo dục và hội nhập với hệ thống khoa học – kỹ thuật thời đó. Có thể nói, về hiệu quả thực dụng, chữ Cyrillic đã thành công.
Nhưng chữ viết không chỉ là công cụ ghi âm. Nó còn là “ký ức văn minh”. Chữ Mông Cổ cổ gắn với lịch sử từ thời Genghis Khan, với bản sắc dân tộc, thư pháp, văn học và tâm thức du mục thảo nguyên. Sau nhiều thập niên dùng Cyrillic, nhiều người Mông Cổ cảm thấy bị đứt gãy một phần căn tính văn hóa. Vì vậy, việc phục hồi chữ cổ là nhu cầu tự nhiên của một dân tộc muốn tìm lại chiều sâu lịch sử của mình.
Tuy nhiên, quay về hoàn toàn là điều khó xảy ra. Chữ cổ Mông Cổ khó học hơn, khó số hóa hơn, ít thuận tiện trong khoa học – công nghệ hiện đại so với Cyrillic hay Latin. Vì thế, khả năng lớn nhất là Mông Cổ sẽ đi theo mô hình “song hành”:
- Cyrillic tiếp tục phục vụ hành chính, giáo dục phổ thông, công nghệ;
- chữ cổ dùng mạnh hơn trong văn hóa, biểu tượng quốc gia, giáo dục truyền thống và ngoại giao bản sắc.
Đó là con đường dung hòa giữa hiện đại và cội nguồn.
Còn việc La-tinh hóa chữ Hán hay chữ Nôm ở Vietnam trước đây lại là một hoàn cảnh khác. Chữ Quốc ngữ giúp phổ cập giáo dục cực nhanh, giảm mạnh nạn mù chữ và tạo bước nhảy về báo chí, khoa học, hành chính. Xét về hiệu quả xã hội, đó là một cuộc cải cách rất thành công. Nhưng mặt khác, người Việt hôm nay cũng gặp khó khăn: đa số không còn đọc trực tiếp được kho tàng Hán Nôm của cha ông.
Nói ngắn gọn: Việt Nam chọn ưu tiên tính phổ cập và hiện đại hóa; Mông Cổ hôm nay muốn bổ sung lại chiều sâu bản sắc.
Hai hướng đi khác nhau, nhưng đều phản ánh nhu cầu sống còn của mỗi dân tộc trong từng giai đoạn lịch sử.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét