1) Đấu tranh cho một quốc gia độc lập
Vào thế kỷ 17, khi các tỉnh phía Nam Mông Cổ nằm dưới sự cai trị của vua Mãn Châu và ảnh hưởng của người Mãn Châu trở nên hiện thực ở Mông Cổ, Setsen Khan Sholoy của Khalkh, Tusheet Khan Gombodorj, Zasagt Khan Subadai, Hoàng tử Erdenebaatar của Dzhungar, và Goosh Khan của Khoshudin đã truyền bá tôn giáo Sharia ở Mông Cổ và mang lại sự đoàn kết tinh thần của người Mông Cổ, áp dụng chính sách tăng cường đoàn kết bằng cách phối hợp quan hệ giữa họ.
Bằng chứng chính của nó là cuộc họp năm 1640 của Khalkh Oirad, nơi đã thông qua một văn bản pháp lý có tên là "Bốn mươi bốn cuộc hành quyết vĩ đại". Ngoài ra, vào năm 1639, Zanabazar, con trai năm tuổi của Tusheet Khan Gombodorji, được vinh danh là người đứng đầu tôn giáo của Khalkh Mông Cổ.
Tuy nhiên, các hoàng tử có ảnh hưởng kể trên qua đời gần như cùng lúc (Setsen Khan Sholoy năm 1652, Tusheet Khan Gombodorj và Goosh Khan Torbayh năm 1655, Hoàng tử Erdenebaatar năm 1660) và những người kế vị họ không thể tiếp tục các chính sách của cha mình, dẫn đến việc Mông Cổ mất độc lập. Đó là một bước ngoặt lớn. Có một câu chuyện bi thảm về Tusheet Khan Chakhundorj của Khalkh và Galdan Boshit của Dzhungar, Galdan Boshit đến Khalkha và 20.000 binh sĩ của Tusheet Khan bị tàn sát . Kết quả là các hoàng tử của Khalkh đã trốn thoát khỏi Galdang cùng với thần dân của họ và đi đến phía nam Mông Cổ và cầu cứu vua Mãn Châu. Vua Mãn Châu trả lời rằng ông có thể giúp đỡ nếu đầu hàng, và các hoàng tử Khalkh quyết định quy phục Mãn Châu tại hội nghị Ar Elstein năm 1689. Đồng thời, người Mông Cổ ở Buria ở phía bắc Mông Cổ chấp nhận quyền của hoàng đế Nga và chấp nhận nộp thuế cho Nga.
Trước đây, người Mông Cổ Buriad tránh nộp thuế cho Nga với lý do nộp thuế cho các hoàng tử Khalkh, nhưng người Mông Cổ Khalkh đang tự vệ trước Nga đã bị quân Oirad đánh bại nên buộc phải công nhận quyền lợi của người Nga. Vào năm 1691, một buổi lễ lớn đã được tổ chức tại Dolonnuur để chấp nhận Khalkh Mông Cổ là một phần của nhà nước Mãn Châu. Do đó, Mông Cổ Khalkh mất độc lập vào năm 1691.
Trong suốt 130 năm trị vì của các vị vua Mãn Châu từ những năm 1620 đến 1755, nền độc lập của Mông Cổ đã bị mất hoàn toàn. Vào thời điểm này, người Mông Cổ công nhận chủ quyền của vua Mãn Châu, và các quý tộc Mông Cổ phục tùng ông ta đã nhận được địa vị của vua Mãn Châu, và bắt đầu nhận lương hàng năm dựa trên địa vị tương ứng của họ. Các hoàng tử Mông Cổ do đó đã trở thành chư hầu của vua Mãn Châu. Không hề có sự áp bức của người Mãn Châu ở Mông Cổ. Người Mãn Châu chưa bao giờ thu thuế từ người dân bằng cách triển khai một số lượng lớn binh lính ở Mông Cổ. Mông Cổ nằm dưới ảnh hưởng của Mãn Châu. Mãn Châu và Mông Cổ là các nước đồng minh. Mông Cổ không có quyền độc lập trong quan hệ đối ngoại.
Cuộc đấu tranh giành độc lập của người Mông Cổ phát triển mạnh mẽ vào đầu thế kỷ 20, ngày 29/12/1911, Bogd Khan tuyên bố Mông Cổ là một quốc gia độc lập với một nhà nước Mông Cổ thực sự. Những người Mông Cổ đã hy sinh mạng sống của mình cho Mông Cổ, bao gồm Bogd Khan, Nam tước Tướng quân, Chin Van Khanddorj, Cựu Thủ tướng Namnansuren, Da Lama Tserenchimed, nhà yêu nước Nội Mông Togtoh Taij, Công tước Haisan, Vua lãnh đạo J.Damdinsuren, Udayan, Hiệp sĩ chính nghĩa Bavuujav Chúng ta không nên quên tên của công tước, Demchigdonrov van, công tước Gonchigsuren, và Sumya.
2) Hãn quốc Bogd Mông Cổ
Vào đầu thế kỷ 20, quyền lực của nhà nước Mãn Thanh suy giảm và cuối cùng bị diệt vong.
Lúc này, các vị thánh Bogd và các hoàng tử Mông Cổ bắt đầu xóa bỏ ách thống trị của Mãn Châu. Ngày 29 tháng 12 năm 1911, Vương quốc Bogd được thành lập và tách biệt hoàn toàn khỏi Mãn Châu. Vào năm 1911-1912, một số ít binh lính Amban và Mãn Châu ở thủ đô Khuree, Uliastai và Hovd đã bị quân đội của Hãn quốc Bogd của Mông Cổ đuổi ra khỏi đất nước, sau đó hành quân đến Haalgan trong chiến dịch giải phóng Nội Mông.
Tuy nhiên, do áp lực từ Nga và Trung Quốc, Chiến tranh "Năm con đường" đã bị dừng lại và quân Mông Cổ buộc rút khỏi Nội Mông. Do đó, Nội Mông không thể sáp nhập vào Hãn quốc Bogd của Mông Cổ. Tên chính thức của Hãn quốc Bogd của Mông Cổ là "Mông Cổ Đại đế", "Mông Cổ Uls".
Vì tên Mông Cổ, được thành lập với sự ủng hộ chung của tất cả người Mông Cổ bao gồm Buriad, Khalkh, Oirad và Tây Mông Cổ, có nghĩa là một quốc gia sẽ cai trị tất cả người Mông Cổ, nên Nga phản đối mạnh mẽ cái tên này. Mỹ và các nước châu Âu không công nhận việc thành lập Mông Cổ và tin rằng việc ủng hộ Trung Quốc sẽ có lợi hơn. Mỹ khuyên Nga phản đối nền độc lập của Mông Cổ, vì có nguy cơ nếu Mông Cổ độc lập, người dân Trung Á sẽ nổi dậy và ly khai như người Mông Cổ và hủy diệt thuộc địa thế giới. Sazanov, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Đế quốc Nga, đã xây dựng chính sách của mình đối với Mông Cổ là "không củng cố quốc gia châu Á hùng mạnh về quân sự ở biên giới Đế quốc Nga."
Nhìn chung, Nga và Trung Quốc thực hiện chủ trương không thống nhất Nội Mông và Ngoại Mông, không biến Mông Cổ thành một cường quốc kinh tế - quân sự, giữ nước này yếu kém và kém phát triển trong nhiều thế kỷ. Họ đã thực hiện chính sách độc hại này. Năm 1915, Mông Cổ trở thành một quốc gia tự trị (tự quản) bên trong Trung Quốc dưới áp lực của Nga và Trung Quốc.
Năm 1919, quân Trung Quốc chiếm Khure, thủ đô của Ngoại Mông và phá hủy quyền tự trị của vùng này. Trong hoàn cảnh khó khăn này, Bogd Khan đã thực hiện mọi biện pháp cần thiết để giải phóng đất nước của mình khỏi đội quân tàn ác. Theo yêu cầu của Bogd Khan, Nam tước Ungern đưa quân vào Mông Cổ và giải phóng thủ đô Khure khỏi quân đội TQ vào tháng 2 năm 1921. Bogd Khan khôi phục Mông Cổ. Tuy nhiên, một số thành viên của Đảng Nhân dân Mông Cổ đã đưa 15.000 lính Nga Đỏ vào Mông Cổ và phá hủy nhà nước Mông Cổ vào tháng 7 năm 1921, thay thế bằng một chính phủ Cộng sản phụ thuộc vào nhà nước Xô Viết. Sau đó, ngày 26/11/1924, Hiến pháp đầu tiên được thông qua, chế độ quân chủ bị bãi bỏ, đất nước trở thành một nước cộng hòa với chính phủ kiểu Xô Viết. Sau Thế chiến thứ hai, nhờ kết quả của Hội nghị Yalta năm 1945, nền độc lập của Mông Cổ được Liên Xô và Trung Quốc chính thức công nhận, nền độc lập của Mông Cổ được quốc tế bảo đảm hoàn toàn. Tuyên bố độc lập của Mông Cổ đã làm nảy sinh một vấn đề gây tranh cãi rất lớn gọi là " vấn đề Mông Cổ" giữa các cường quốc quan tâm đến khu vực.
Đế quốc Nga và Nhật Bản đã xác định lợi ích của họ ở Mông Cổ và Mãn Châu trong các hiệp ước bí mật năm 1907 và 1910. Ví dụ, Hiệp ước Nga-Nhật ngày 30 tháng 7 năm 1907 tuyên bố rằng "Chính phủ Đế quốc Nhật Bản sẽ công nhận mối quan tâm đặc biệt của Nga ở Ngoại Mông và kiềm chế mọi nỗ lực làm tổn hại đến lợi ích đó".
Lần đầu tiên trong thỏa thuận này, cái tên “Hải ngoại Mông Cổ” được sử dụng và kể từ đó nó được sử dụng trong các văn bản pháp luật quốc tế. Lúc đầu, các vị vua Mãn Châu gọi những người du mục theo Vạn Lý Trường Thành là các tỉnh nước ngoài, nhưng sau đó họ đặt tên 49 tỉnh phía nam Mông Cổ là tỉnh nội địa, và 150 tỉnh khác, như Khalkh, Khovdin Kirak và Khokh Nuur, được gọi là tỉnh nước ngoài.
Mông Cổ là khu vực có lợi ích kinh tế và thương mại đối với Nga. Vì điều này, Nga đã công nhận Mông Cổ là phạm vi ảnh hưởng của mình không chỉ bởi Nhật Bản mà còn bởi Anh và Pháp. Nhưng người Nga không có ý định ủng hộ hoàn toàn nền độc lập của Mông Cổ. Sau khi đánh giá năng lực của Mông Cổ vào thời điểm đó, người Nga lo ngại rằng việc ủng hộ hoàn toàn nền độc lập của Mông Cổ sẽ là một trách nhiệm quá cao. Vào thời điểm đó, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao nước Nga Sa hoàng D. Sazanov cho biết tại cuộc họp của Duma Quốc gia, "Khalkh Mông Cổ về mặt lịch sử chưa được chuẩn bị để trở thành một quốc gia độc lập, bởi vì không có nhân vật quân sự, tài chính hoặc công chúng ở Khalkh Mông Cổ."
Nước Nga Sa hoàng không quan tâm đến việc làm căng thẳng mối quan hệ với các cường quốc khác về vấn đề Mông Cổ, đặc biệt là làm tổn hại đến mối quan hệ láng giềng tốt đẹp của nước này với Trung Quốc. Mặt khác, Cộng hòa Trung Hoa, nổi lên từ sự thống trị của người Mãn Châu, đã kiên quyết giữ vững lập trường của mình và phủ nhận nền độc lập của Mông Cổ.
Trong Hiến pháp của Nhà nước Trung Dân ngày 10 tháng 3 năm 1912 có ghi rằng "lãnh thổ của DIU bao gồm 22 tỉnh, Ngoại Mông, Nội Mông, Tây Tạng và Hồng Hồ." Vào tháng 10 năm 1912, Sa hoàng đã ký một hiệp ước hữu nghị và giao thức thương mại giữa Nga và Mông Cổ. Ngoài việc cấp đặc quyền thương mại cho Nga, Nga còn cam kết giúp thành lập chính phủ tự trị ở Ngoại Mông và ngăn chặn quân đội Trung Quốc xâm nhập vào lãnh thổ của mình. Nga và Trung Quốc ra tuyên bố về Mông Cổ vào ngày 23/10/1913 sau một thời gian dài tranh cãi. Trong đó, Nga và Trung Quốc công nhận chủ quyền của Mông Cổ, còn Trung Quốc công nhận quyền tự trị của Ngoại Mông. Đồng thời thống nhất khu vực Uriankhai của Mông Cổ sẽ sáp nhập vào Nga, khu vực Altai của Mông Cổ sẽ sáp nhập vào Trung Quốc, do đó, vào năm 1914-1915, Mông Cổ, Trung Quốc và Nga đã ký Hiệp định Hiagt, bãi bỏ quy chế này. Mông Cổ được tuyên bố là một quốc gia tự trị thuộc chủ quyền của Trung Quốc, về mặt lãnh thổ, Mông Cổ được xác định chỉ gồm 4 tỉnh người Khalkh và biên giới Khovd, bị cắt tách khỏi phần còn lại của Nội Mông, Khokonbuir, Thượng Mông Cổ, Buriad và Tuva. Tuy nhiên, hai nước láng giềng đồng ý rằng Ngoại Mông sẽ có hoàng đế, chính phủ quốc gia, biên giới xác định, quân đội quốc gia và các hiệp định thương mại và công nghiệp với các nước khác. Tình trạng này thực sự tồn tại cho đến năm 1946.
3) Công nhận nền độc lập của Mông Cổ
Cuộc tổng tuyển cử độc lập của toàn dân năm 1945
Liên Xô, từ ngày 30 tháng 6 đến ngày 14 tháng 8 năm 1945, trong Hiệp định Nhân dân Trung gian, yêu cầu trao trả nền độc lập của Mông Cổ cho Trung Quốc. Trước đó, tại cuộc họp của những người đứng đầu chính phủ ba cường quốc đồng minh (Liên Xô, Mỹ và Anh) tổ chức tại Yalta , người ta đã quyết định giữ nguyên "Hiện trạng" của Ngoại Mông .
Phía Trung Quốc kiên quyết từ chối cho phép Ngoại Mông độc lập, nhưng do tình hình nội bộ của Trung Quốc và tình hình quốc tế lúc đó, họ buộc phải chấp nhận dưới áp lực của Liên Xô. Nhưng họ đặt ra một điều kiện là người dân Ngoại Mông phải chính thức bày tỏ mong muốn độc lập. Như vậy, ngày 20/10/1945, 487.400 người có quyền bầu cử ở Trung Hoa Dân Quốc đã bỏ phiếu đòi độc lập 100% nên phía Trung Quốc chính thức công nhận Mông Cổ vào ngày 6/1/1946.
Sau khi Trung Hoa Dân Quốc công nhận CHND Mông Cổ, Liên Xô lần đầu tiên công nhận hoàn toàn CHND Mông Cổ và ký Hiệp ước Hữu nghị và Tương trợ, đồng thời thay đổi văn phòng đại diện tại Ulaanbaatar thành Đại sứ quán Liên Xô. Chính phủ Quốc dân đảng Trung Hoa Dân Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước vào ngày 13 tháng 12 năm 1946. Ngày 6 tháng 10 năm 1949, Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cắt đứt quan hệ ngoại giao với Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa/Đài Loan, đồng thời cùng ngày gửi thông điệp tới Chính phủ Mông Cổ thiết lập quan hệ ngoại giao và trao đổi đại diện ngoại giao.
Ngày 16/10/1949, Chính phủ Trung Quốc tuyên bố trao đổi đại diện ngoại giao để thiết lập quan hệ ngoại giao với nước CHND Mông Cổ. Đến năm 1950, sau khi các nước láng giềng chính thức công nhận hoàn toàn nền độc lập của CHND Mông Cổ, nhiều nước châu Á, châu Âu, Mỹ, châu Phi đã thiết lập quan hệ ngoại giao và hợp tác, uy tín của CHND Mông Cổc tăng lên đáng kể trên trường quốc tế. Đây là sự thật lịch sử chính cho thấy Mông Cổ đã trở thành một quốc gia thực sự có chủ quyền và độc lập.
Phó Tổng thống Mỹ Henry Welles thăm Mông Cổ vào đầu tháng 7 năm 1944. Ông đến Mông Cổ vào giữa Thế chiến thứ hai và trở về với kết luận rằng: “Mặc dù chịu ảnh hưởng của Liên Xô nhưng người Mông Cổ có tư tưởng riêng, dũng cảm, độc lập và chính quyền nằm trong tay thanh niên”.
Mục đích chuyến thăm của ông là để tìm hiểu xem Ngoại Mông hay CHND Mông Cổ, được Stalin nhắc đến nhiều lần trong cuộc họp năm 1943 của lãnh đạo ba cường quốc đồng minh ở Tehran, Iran, có thể thực sự trở thành một quốc gia độc lập hay không, và liệu có mối quan hệ nào giữa Mông Cổ và Trung Quốc. Nhận xét của Welles đã thuyết phục Tổng thống Hoa Kỳ F. D. Roosevelt rằng CHND Mông Cổ là một quốc gia có ngôn ngữ, văn hóa, bản sắc và lịch sử dân tộc riêng, độc lập với Trung Quốc và ở cấp độ một quốc gia độc lập độc lập với Trung Quốc với sự hỗ trợ của Nga. Vì vậy, để thực hiện mục tiêu lôi kéo Liên Xô vào cuộc chiến chống Nhật Bản, F. Roosevelt đã bỏ phiếu ủng hộ công nhận hiện trạng của CHND Mông Cổ tại hội nghị Yalta năm 1945 và các cuộc họp Podstam.
Tại cuộc họp ở Yalt, Stalin đã thuyết phục được F. Roosevelt chính thức thông báo cho nhà lãnh đạo Trung Hoa Dân Quốc, Tưởng Giới Thạch, về tuyên bố của ba cường quốc về việc công nhận nguyên trạng của CHND Mông Cổ. Bởi vì thỏa thuận năm 1924 giữa Liên Xô và Quốc dân đảng Trung Quốc quy định rằng Liên Xô sẽ công nhận Mông Cổ là một phần của Trung Hoa Dân Quốc.
Khi nhà lãnh đạo Liên Xô I. Stalin nhìn thấy mục tiêu giành độc lập cho Mông Cổ của Liên Xô, hay Cộng hòa Mông Cổ lúc bấy giờ, Đường sắt Siberia, là tuyến liên lạc, và vận tải đường bộ chính theo hướng Siberia và Viễn Đông của Liên Xô, nằm trong khu vực biên giới Liên Xô, được coi là đáp ứng yêu cầu trở thành quốc gia lá chắn bảo vệ. Trong cuộc gặp với đại diện Trung Quốc, I. Stalin nói: “Nhật Bản hiện đã bị đánh bại, nhưng trong 30-40 năm nữa sẽ phục hồi và hùng mạnh trở lại, và lúc này chúng ta cần đảm bảo an toàn cho tuyến đường sắt xuyên Siberia”. “Vì mục đích này, cần có một quốc gia lá chắn trung gian giữa Liên Xô và Cộng hòa Trung Quốc, vì vậy chúng tôi quan tâm đến nền độc lập của quốc gia này”.
4) Nền độc lập của Mông Cổ được Liên hợp quốc công nhận trên trường quốc tế
Bằng việc tham gia cuộc chiến chống Nhật Bản năm 1945 nhằm góp phần vào công việc của Liên hợp quốc, CHND Mông Cổ đã đứng vững về phía Liên hợp quốc và chứng tỏ sẵn sàng đấu tranh vì hòa bình thế giới. Vào ngày 21 tháng 6 năm 1946, Chính phủ CHND Mông Cổ lần đầu tiên nộp đơn xin gia nhập Liên hợp quốc. Trong bản kiến nghị gửi Liên hợp quốc, CHND Mông Cổ đã tích cực tham gia cuộc chiến chống Đức, Nhật Bản, tin rằng Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đại hội đồng sẽ xem xét đóng góp của nhân dân Mông Cổ cho Liên hợp quốc và thông qua yêu cầu CHND Mông Cổ gia nhập Liên hợp quốc, cùng với việc tuyên bố tồn tại, CHND Mông Cổ bày tỏ sự tuân thủ đầy đủ mọi quy định của Hiến chương Liên hợp quốc.
Tuy nhiên, CHND Mông Cổ gặp phải những trở ngại đáng kể trong việc gia nhập cộng đồng quốc tế và phải 3 lần nữa nộp đơn xin gia nhập tổ chức này vào các năm 1948, 1955 và 1956. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ủng hộ đề xuất của 28 quốc gia, trong đó có Thụy Điển, tham gia cùng 18 quốc gia nộp đơn xin gia nhập Liên Hợp Quốc vào năm 1955. Nhưng khi Hội đồng Bảo an thảo luận vấn đề này, đại diện của Tưởng Giới Thạch đã phủ quyết CHND Mông Cổ. Tuy nhiên, ngày 25/10/1961, Hội đồng Bảo an đã thảo luận về việc Cộng hòa Moldova và Mauritania gia nhập Liên hợp quốc, sau đó là dự thảo nghị quyết do đại diện của 11 nước xã hội chủ nghĩa cùng đệ trình, cũng như 23 nước trong đó có Ấn Độ, Indonesia, Iraq và Ai Cập đã được thảo luận tại phiên họp XXVI của Đại hội đồng, ngày 27 tháng 10 năm 1961, CHND Mông Cổ được chấp thuận là thành viên của Liên hợp quốc. Đây là một sự kiện lịch sử quan trọng sẽ chiếm một vị trí quan trọng trong lịch sử giành độc lập của Mông Cổ. Các nhà nghiên cứu tin rằng việc CHND Mông Cổ trở thành thành viên chính thức của Liên hợp quốc là một sự kiện xứng đáng được quốc tế công nhận nền độc lập của nước này.
5) Nền độc lập của Mông Cổ được Hiến pháp bảo đảm
Trong Hiến pháp mới của Mông Cổ được thông qua ngày 13 tháng 1 năm 1992: Chúng tôi, người dân Mông Cổ: - củng cố độc lập và chủ quyền của đất nước, - coi trọng nhân quyền, tự do, công lý và đoàn kết dân tộc, - tôn trọng pháp quyền, trân trọng quyền con người. lịch sử và truyền thống văn hóa, - tôn trọng những thành tựu của nền văn minh nhân loại, - coi đó là sứ mệnh phát triển một xã hội dân chủ nhân đạo, dân chủ ở nước ta. Đó là lý do tại sao chúng tôi công bố Hiến pháp Mông Cổ trên toàn thế giới.
Điều đầu tiên của chương đầu tiên của Hiến pháp nêu rõ:
1. Mông Cổ là một nước cộng hòa độc lập, có chủ quyền.
2. Có thể khẳng định rằng bảo đảm dân chủ, công bằng, tự do, bình đẳng, đoàn kết dân tộc và pháp quyền là những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động của Nhà nước.
Điều thứ tư tuyên bố rằng "sự toàn vẹn lãnh thổ của Mông Cổ và biên giới của nó là bất khả xâm phạm."
Cho đến nay, một số công dân Mông Cổ vẫn tin rằng "Nga là sự đảm bảo cho nền độc lập của Mông Cổ". Đây là một quan điểm sai lầm. Không nước ngoài nào có thể đảm bảo nền độc lập của Mông Cổ. Mỗi quốc gia trên thế giới đều có hiến pháp, biên giới, chính phủ, quân đội, con người, ngôn ngữ và văn hóa riêng. Mông Cổ, giống như các quốc gia khác trên thế giới, có lãnh thổ riêng, hiến pháp riêng, nhà nước Mông Cổ, quân đội, ngôn ngữ và văn hóa, giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng, tiền tệ, công nghiệp, nông nghiệp và trồng trọt. Nói tóm lại, sự đảm bảo cho nền độc lập của Mông Cổ là biên giới của Mông Cổ, của nhân dân Mông Cổ và nhà nước Mông Cổ. Bảo vệ nền độc lập, tự do của Mông Cổ là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người dân Mông Cổ.
(*) Bài viết của Dorji Sukhbaatar thể hiện quan điểm của tác giả, đăng trên Sonin.mn
