Mandalgovi, ngày 20 tháng 8 năm 2026 /MONTSAME/. Điểm đặc sắc của tỉnh Dundgovi là nghi lễ đóng dấu ngựa con (унага тамгалах) được truyền lại từ xa xưa không chỉ được bảo tồn riêng lẻ, mà còn được gìn giữ cùng với nghi lễ bắt ngựa cái để cho con bú, kỹ năng của người chăn ngựa, văn hóa rượu sữa ngựa (airag), các dụng cụ và vật dụng dành cho ngựa, cùng những trò chơi dân gian truyền thống.
Nghi lễ này được phục dựng và trình diễn thường niên tại Sum Khökh Burd, huyện Adaatsag, qua đó giới thiệu cho các thế hệ mai sau về văn hóa truyền thống liên quan đến ngựa và di sản của đời sống du mục.
Từ xa xưa, Sum Khökh Burd đã được gọi là “điểm ngựa”, bởi đây là vùng đất được xem như trung tâm của các đàn ngựa, tạo nên sự khác biệt của địa phương này so với các huyện khác trong tỉnh.
Hằng năm vào tháng 9, địa phương tổ chức “Lễ hội Di sản Văn hóa Ngựa”, giới thiệu rộng rãi đến công chúng những phong tục tập quán liên quan đến ngựa, như nghi lễ bắt ngựa cái cho con bú và đóng dấu cho ngựa con.
Đóng dấu ngựa con là một phương thức truyền thống có từ lâu đời nhằm nhận biết và phân biệt các đàn ngựa. Người chăn nuôi sử dụng dấu hiệu riêng (tamga) được truyền lại trong gia đình, dòng họ để xác định đàn gia súc của mình. Dấu ngựa không chỉ là dấu hiệu để phân biệt đàn vật nuôi, mà còn là một bộ phận của di sản văn hóa gắn liền với nghề chăn nuôi du mục và tri thức, kinh nghiệm chăn ngựa của người Mông Cổ.
Theo số liệu năm 2022, Lễ hội Di sản Văn hóa Ngựa tại Sum Khökh Burd có 42 người chăn ngựa đến từ 15 huyện tham gia, thu hút hơn 1.200 du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, tìm hiểu.
Năm 2023, lễ hội được tổ chức lần thứ ba, với sự tham gia của 72 người chăn ngựa đến từ 4 tỉnh. Điều này một lần nữa khẳng định vị thế của Sum Khökh Burd là một trung tâm quan trọng của các đàn ngựa.
Sở Môi trường và Du lịch tỉnh Dundgovi nhấn mạnh rằng việc phục dựng và giới thiệu nghi lễ đóng dấu ngựa con gắn với các hoạt động văn hóa di sản về ngựa tại Sum Khökh Burd có ý nghĩa quan trọng trong việc truyền lại cho thế hệ trẻ đời sống du mục, tri thức, kỹ năng chăn ngựa và các phong tục tập quán truyền thống của người Mông Cổ.
Ngoài huyện Adaatsag, tại Dundgovi, mọi gia đình chăn nuôi có ngựa cái đều thực hiện nghi lễ đóng dấu ngựa con, nhưng có sự khác nhau giữa các gia đình có tổ chức nghi lễ “үрс” và những gia đình không tổ chức.
Đối với những gia đình có tổ chức nghi lễ “үрс”, khi khách đến dự, họ sẽ chia thịt “үрс” cho mọi người, sau đó bắt ngựa cái và tiến hành đóng dấu cho ngựa con. Còn những gia đình không tổ chức “үрс” thì không nhất thiết phải chia thịt, mà thường mời khách thưởng thức những món ăn, thức uống từ sữa và các sản vật tinh túy của gia đình. Đây cũng là một phong tục được truyền lại từ tổ tiên và các thế hệ trước.
Sau khi hoàn tất việc đóng dấu ngựa con, những người khách tụ họp sẽ chia thành hai đội và tiếp tục các trò chơi dân gian như “khuruudakh” (хуруудах) và “dembee” (дэмбээдэх).
Đội thua trong trò “khuruudakh” phải uống airag (rượu sữa ngựa) và hát dân ca. Đội thua còn phải cúi đầu trước chiếc khul (хул) – chiếc bát dùng để uống airag – rồi hôn chiếc bát. Đây được xem là biểu hiện thừa nhận rằng mình đã thua cuộc và trò chơi đã kết thúc.
Như vậy, vào những ngày mùa thu êm dịu, người dân Dundgovi có một truyền thống rất đẹp: đóng dấu cho những chú ngựa con, khoản đãi khách gần xa và bà con hàng xóm, rồi bạn bè, họ hàng lâu ngày không gặp lại cùng tụ họp một nơi để vui chơi, ca hát.
Phong tục này cũng được duy trì tại các tỉnh Bulgan, Arkhangai, Övörkhangai và Töv, bởi đây đều là những vùng có truyền thống chế biến và sử dụng airag – rượu sữa ngựa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét